VIAF
VIAF, of the Virtual International Authority File, is een project waarin een model voor een virtueel internationaal Authority Bestand is opgezet. Verschillende Nationale Bibliotheken en Bibliografische Centra brengen hun Authority Records van persoonsnamen samen in één virtueel geheel. Het project wordt gecoördineerd door de Library of Congress, de Deutsche Nationalbibliothek, en de Bibliothèque nationale de France. OCLC is verantwoordelijk voor de hosting en software-ontwikkeling van het project. Het virtuele Authority Bestand VIAF wordt actueel gehouden door het harvesten van authoritybestanden van de deelnemende partners.
Het samenbrengen van decentraal opgebouwde Authority Bestanden heeft als doel om auteursnamen te desambigueren of een ondubbelzinnige betekenis te geven door:
- verschillende schrijfwijzen voor de naam van één persoon (bv. per taal of schrift) te clusteren
- verschillende personen met eenzelfde naam van elkaar te onderscheiden
Door het samenbrengen van de Authority Bestanden worden verbanden tussen verschillende schrijfwijzen berekend, waarna ze voor machines geïnterpreteerd kunnen worden. Het ultieme doel is om het catalogiseren, zoeken en linken van auteursgegevens onafhankelijk van taal, schrift en (bibliotheek)databank, … mogelijk te maken. De relaties tussen de namen worden vastgelegd volgens standaarden van het semantische web, waardoor VIAF een belangrijke bron kan zijn voor het universeel linken van gegevens van en over auteurs.
De software die door OCLC ontwikkeld wordt, is gebaseerd op algoritmes die op basis van informatie in Authority Records termen analyseert en verbanden interpreteert. Behalve de Authority Records worden ook Bibliografische Records vergeleken om zo op basis van gelijk voorkomende publicaties of co-auteurs de persoon achter de naam te herkennen.
Binnen VIAF krijgt een cluster van schrijfwijzen voor één persoon een uniek nummer dat onderdeel is van de URI op www.viaf.org.
Bijvoorbeeld: het VIAF-id voor Dostojevski is 104023256. De clustering van schrijfvarianten is gevisualiseerd op de URI: http://www.viaf.org/viaf/104023256
Andere naam-identifiers, zoals de Personennormadatei (PND), Library of Congress Name Authority File (LCNAF), … worden ook bijgehouden in de clustering.
Authority Record
Een Authority Record is een record in een (bibliotheek)databank dat gemaakt wordt om een term vast te leggen voor het uniek benoemen van een specifieke auteur, een specifieke titel of een specifiek concept. Door het vastleggen van een term in een authority record wordt dit de gevestigde term (established heading) voor het beschrijven van een specifiek onderwerp, genre, persoon, organisatie, … in de databank. Authority records hebben deze functies
- Gebruik van consequente terminologie bij het toevoegen van nieuwe gegevens in de databank
- De mogelijkheid om items van dezelfde auteur, over hetzelfde onderwerp, hetzelfde werk, … te groeperen
Omdat de vastgelegde term niet door iedereen gekend is, kunnen toeleidingen naar de gekozen term in een verwijzingsstructuur vastgelegd worden in het Authority Record.
- Zie verwijzingen (see references): een term die hetzelfde impliceert en verwijst naar de vastgelegde term
- Zie ook verwijzingen (see also references): een term die verwant is aan de vastgelegde term en ook als term kan gebruikt worden in de databank
In een thesaurusstructuur kunnen ook termverijzingen in een hiërarchische verwijzingsstructuur (breder en enger) vastgelegd worden.
Authority Records worden in hoofdzaak gemaakt om het zoeken voor een eindgebruiker in bv. een bibliotheekcatalogus te vereenvoudigen. Doordat in deze records machineleesbare relaties tussen concepten vastgelegd zijn, kunnen ze ook buiten de databank waar ze gecreëerd zijn (bv. op het web) een rol spelen. Ondubbelzinnig woordgebruik door disambiguatie is een voorwaarde voor het semantische web.
GII
GII staat voor de Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur van bibliotheken in Nederland. De informatie infrastructuur staat o.a. voor het geheel van systemen dat voorziet in de metadatacreatie, -verwerking, -uitwisseling en -presentatie in functie van gestandaardiseerde opbouw van bibliotheekcatalogi.
In juni 2008 werd het GII-consortium opgericht waarin wetenschappelijke en openbare bibliotheken samen met de Koninklijke Bibliotheek verenigd zijn om samen te werken aan één digitale informatie-infrastructuur voor alle bibliotheken in Nederland.
De kernleden van het consortium zijn: 13 Nederlandse Universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek, de Stichting WSF (samenwerkingsverband van 14 bibliotheken met een Wetenschappelijke Steunfunctie) en sinds 2009 ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken in Nederland (VOB).
RDA
RDA, staat voor Resource Description and Access, en is als contentstandaard of catalografieregelgeving de internationale opvolger van AACR2. RDA incorporeert de FRBR-woordenschat en -concepten en gaat daarbij anders dan bij oudere catalogiseerregels uit van het beschrijven van de inhoud van het werk in plaats van de manifestatie. RDA onderscheidt zich verder nog van AACR2 door de ruimere internationale doelgroep en collecties. Behalve voor fysieke bibliotheekcollecties moet de standaard ook bruikbaar zijn voor het beschrijven van archief-, museum-, … en digitale collecties. De standaard wordt ontwikkeld door de “Joint Steering Committee for the Development of RDA”.
Meer informatie over RDA.
AACR
AACR, of de Anglo American Cataloguing Rules, is de standaard voor titelbeschrijving in Angelsaksische landen en daardoor de meest toegepaste catalogiseerregelgeving. De eerste versie is verschenen in 1967. Versie 2 (AACR2) verscheen in 1978 met herzieningen in 1988 (vanaf dan in beheer van de Joint Steering Committee), 1998 en 2002. De standaard is het resultaat van internationale samenwerking tussen Canada, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Versie 3 van AACR, wordt de internationale catalogiseerstandaard, en verschijnt in 2010 onder de nieuwe naam RDA.
Meer informatie over AACR2.
Vlacc
Vlacc staat voor Vlaamse Centrale Catalogus. De Vlacc is een bibliografische databank die sinds de jaren ‘70 opgebouwd wordt door 6 grote Openbare Bibliotheken (voorheen de 6 Centrale Openbare Bibliotheken voor Vlaanderen), het bibliografisch centrum Vlabin-VBC en een geautomatiseerde gegevensinstroom van titelbeschrijvingen voor muziekgeluidsdragers uit de databank van de Centrale Discotheek Rotterdam.
De openbare bibliotheken van Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent, Hasselt en Leuven voeden de bibliografische databank door het beschrijven van hun eigen collecties. De titelbeschrijvingen worden gemaakt/verrijkt volgens in werkgroepen vastgelegde invoerafspraken.
De Vlacc wordt gecoördineerd door Bibnet (voorheen VCOB). Binnen deze organisatie is het project onder de naam Open Vlacc sinds 2006 een katalysator voor het introduceren van vernieuwingen en meer standaardisering van metadata-toepassingen in Openbare Bibliotheken.
De Vlacc is het bibliografische achtergrondbestand voor de sector. Elke Openbare Bibliotheek kan via een connectie tussen het eigen bibliotheekbeheerssysteem en Open Vlacc titelbeschrijvingen overnemen om de eigen catalogus op te bouwen. Voor het publiek is de centrale databank, samen met andere metadata en fulltextbronnen, doorzoekbaar op http://zoeken.bibliotheek.be
Meer informatie over Vlacc
Metadata
Metadata zijn data die andere data (boeken, cd’s, websites, dvd’s, jpeg-bestanden, mp3-bestanden, …) beschrijven. De metadata geven inhoudelijke of technische informatie over de bron die ze beschrijven: titel, auteur, onderwerp, publicatietaal, merk en type camera, iso-speed, resolutie, samplefrequentie, …
Metadata worden gecreëerd/gegenereerd om de eigenlijke data toegankelijk(er) te maken door de inhoud, de vorm of technische kenmerken te benoemen. Bij digitale bronnen kunnen metadata deel uitmaken van het bestand zelf, bv. metadata in exif-formaat als deel van een jpeg- of tiff-bestand. Metadata die onderdeel zijn van de data worden ook impliciete of intrinsieke metadata genoemd. Metadata die manueel toegevoegd worden, zijn extrinsieke of expliciete metadata.
Voorbeelden van metadata zijn: beschrijving van een boek op een steekkaart, de CIP-gegevens in een boek, technische kenmerken als deel van een mp3-bestand, meta-tags als onderdeel van een webpagina, …
De bibliotheekcatalogus is een typisch product van expliciete metadata.
FRBR
FRBR, of Functional Requirements for Bibliographic Records, is een conceptueel model dat voor het eerst bechreven is in 1998 in een rapport van IFLA. Het concept beschrijft een gelaagde modelering van bibliografische data waarin verschillende logische niveaus onderscheiden worden. Het model is geënt op het databanktechnische entity-relation model waarbij entiteiten maar één keer bestaan in de databank en naar gelang de te beschrijven eenheid met andere entiteiten in relatie gebracht worden. In de beschrijving van een publicatie kunnen verschillende logische niveaus onderscheiden worden:
- het werk: creatie van één of meerdere personen. bv. het Stabat Mater van Antonio Vivaldi, De avonden van Gerard Reve
- de expressie van een werk: vertaling, bepaalde uitvoering van een muziekwerk, … bv. een uitvoering met Andreas Sholl, de Engelse vertaling
- de manifestatie van een expressie: de uitgavevorm. Bv. op cd, gedrukt, …
- het item: specifiek exemplaar van een manifestatie: cd op het rek in bibliotheek x, gesigneerd exemplaar
Deze logische niveaus vormen de eerste entiteitengroep. Elk niveau van deze groep kan gekoppeld worden aan personen of instellingen die voor een niveau verantwoordelijk zijn. De verantwoordelijken zijn de 2de entiteitengroep. De 3de groep entiteiten zijn de onderwerpen (concept, object, gebeurtenis, plaats) die op hun beurt aan elk niveau binnen groep 1 of 2 gekoppeld kunnen worden.
Traditioneel worden alle logische niveaus in een niet of weinig gelaagde titelbeschrijving opgenomen. Het detecteerbaar maken van de verschillende FRBR-niveaus opent een wereld van nieuwe gebruiksvriendelijke en efficiëntieverhogende werk-, presenteer-, en zoekmethodes in (bibliotheek-) catalogi.
Meer informatie over FRBR