VIAF
VIAF, of the Virtual International Authority File, is een project waarin een model voor een virtueel internationaal Authority Bestand is opgezet. Verschillende Nationale Bibliotheken en Bibliografische Centra brengen hun Authority Records van persoonsnamen samen in één virtueel geheel. Het project wordt gecoördineerd door de Library of Congress, de Deutsche Nationalbibliothek, en de Bibliothèque nationale de France. OCLC is verantwoordelijk voor de hosting en software-ontwikkeling van het project. Het virtuele Authority Bestand VIAF wordt actueel gehouden door het harvesten van authoritybestanden van de deelnemende partners.
Het samenbrengen van decentraal opgebouwde Authority Bestanden heeft als doel om auteursnamen te desambigueren of een ondubbelzinnige betekenis te geven door:
- verschillende schrijfwijzen voor de naam van één persoon (bv. per taal of schrift) te clusteren
- verschillende personen met eenzelfde naam van elkaar te onderscheiden
Door het samenbrengen van de Authority Bestanden worden verbanden tussen verschillende schrijfwijzen berekend, waarna ze voor machines geïnterpreteerd kunnen worden. Het ultieme doel is om het catalogiseren, zoeken en linken van auteursgegevens onafhankelijk van taal, schrift en (bibliotheek)databank, … mogelijk te maken. De relaties tussen de namen worden vastgelegd volgens standaarden van het semantische web, waardoor VIAF een belangrijke bron kan zijn voor het universeel linken van gegevens van en over auteurs.
De software die door OCLC ontwikkeld wordt, is gebaseerd op algoritmes die op basis van informatie in Authority Records termen analyseert en verbanden interpreteert. Behalve de Authority Records worden ook Bibliografische Records vergeleken om zo op basis van gelijk voorkomende publicaties of co-auteurs de persoon achter de naam te herkennen.
Binnen VIAF krijgt een cluster van schrijfwijzen voor één persoon een uniek nummer dat onderdeel is van de URI op www.viaf.org.
Bijvoorbeeld: het VIAF-id voor Dostojevski is 104023256. De clustering van schrijfvarianten is gevisualiseerd op de URI: http://www.viaf.org/viaf/104023256
Andere naam-identifiers, zoals de Personennormadatei (PND), Library of Congress Name Authority File (LCNAF), … worden ook bijgehouden in de clustering.
Authority Record
Een Authority Record is een record in een (bibliotheek)databank dat gemaakt wordt om een term vast te leggen voor het uniek benoemen van een specifieke auteur, een specifieke titel of een specifiek concept. Door het vastleggen van een term in een authority record wordt dit de gevestigde term (established heading) voor het beschrijven van een specifiek onderwerp, genre, persoon, organisatie, … in de databank. Authority records hebben deze functies
- Gebruik van consequente terminologie bij het toevoegen van nieuwe gegevens in de databank
- De mogelijkheid om items van dezelfde auteur, over hetzelfde onderwerp, hetzelfde werk, … te groeperen
Omdat de vastgelegde term niet door iedereen gekend is, kunnen toeleidingen naar de gekozen term in een verwijzingsstructuur vastgelegd worden in het Authority Record.
- Zie verwijzingen (see references): een term die hetzelfde impliceert en verwijst naar de vastgelegde term
- Zie ook verwijzingen (see also references): een term die verwant is aan de vastgelegde term en ook als term kan gebruikt worden in de databank
In een thesaurusstructuur kunnen ook termverijzingen in een hiërarchische verwijzingsstructuur (breder en enger) vastgelegd worden.
Authority Records worden in hoofdzaak gemaakt om het zoeken voor een eindgebruiker in bv. een bibliotheekcatalogus te vereenvoudigen. Doordat in deze records machineleesbare relaties tussen concepten vastgelegd zijn, kunnen ze ook buiten de databank waar ze gecreëerd zijn (bv. op het web) een rol spelen. Ondubbelzinnig woordgebruik door disambiguatie is een voorwaarde voor het semantische web.
Universal search
Het concept universal search werd in mei 2007 aangekondigd door Google als een nieuw principe om verticale zoekomgevingen te integreren. Voor Google betekende dit de integratie van hun afzonderlijke omgevingen books, video, news, images, … op het algemene hoofdadres. Afzonderlijke informatie silo’s worden ook verticale zoekmachines genoemd.
Een verticale zoekmachine is afgebakend tot een bepaald soort informatie, een bepaald onderwerp, een bepaalde collectie, … bijvoorbeeld van een specifieke bibliotheek of groep van bibliotheken.
In het concept van universal search blijven de verticale zoekomgevingen naast elkaar bestaan maar ze worden in een horizontale zoekmachine geblend of gemixt gepresenteerd.
Een grote uitdaging van universal search ligt in het overzichtelijk en/of gepersonaliseerd presenteren van resultaten uit verticale zoekmachines.
Universal search kan ook voor de zoekomgeving van bibliotheken een rol spelen bij het geïntegreerd en overzichtelijk presenteren van (informatie over) fysieke en digitale bibliotheekcollecties.
Meer informatie over universal search
GII
GII staat voor de Gemeenschappelijke Informatie Infrastructuur van bibliotheken in Nederland. De informatie infrastructuur staat o.a. voor het geheel van systemen dat voorziet in de metadatacreatie, -verwerking, -uitwisseling en -presentatie in functie van gestandaardiseerde opbouw van bibliotheekcatalogi.
In juni 2008 werd het GII-consortium opgericht waarin wetenschappelijke en openbare bibliotheken samen met de Koninklijke Bibliotheek verenigd zijn om samen te werken aan één digitale informatie-infrastructuur voor alle bibliotheken in Nederland.
De kernleden van het consortium zijn: 13 Nederlandse Universiteitsbibliotheken, de Koninklijke Bibliotheek, de Stichting WSF (samenwerkingsverband van 14 bibliotheken met een Wetenschappelijke Steunfunctie) en sinds 2009 ook de Vereniging van Openbare Bibliotheken in Nederland (VOB).
PEGI
PEGI, de Pan European Game Information, is een Europees classificatiesysteem voor games, videospelen en andere amusement of educatieve spelsoftware. Het is in 2003 opgezet als voorlichtingssysteem om de consument informatie te geven over de inhoud van games, bv. sex, spanning, drugs, discriminatie, geweld, ….
Een duiding van de inhoud wordt gecombineerd met de geschiktheid voor een bepaalde leeftijdscategorie. PEGI maakt hiervoor gebruik van vijf leeftijdscategorieën.
Voorbeelden: een PEGI 7 spel is niet geschikt voor kinderen jonger dan zeven jaar, een PEGI 18 spel is alleen geschikt voor volwassen van 18 jaar en ouder.
Bij een PEGI classificatie gaat het om de leeftijd die geschikt is om een spel te spelen, niet om de moeilijkheidsgraad.
Het systeem is ontwikkeld door de ISFE, of de Interactieve Sofware Federation Europe. De toekenning van PEGI-codering door uitgevers wordt beoordeeld door het Nederlands Instituut voor de Classificatie van Audiovisuele Media (NICAM).
Meer informatie over PEGI
RDA
RDA, staat voor Resource Description and Access, en is als contentstandaard of catalografieregelgeving de internationale opvolger van AACR2. RDA incorporeert de FRBR-woordenschat en -concepten en gaat daarbij anders dan bij oudere catalogiseerregels uit van het beschrijven van de inhoud van het werk in plaats van de manifestatie. RDA onderscheidt zich verder nog van AACR2 door de ruimere internationale doelgroep en collecties. Behalve voor fysieke bibliotheekcollecties moet de standaard ook bruikbaar zijn voor het beschrijven van archief-, museum-, … en digitale collecties. De standaard wordt ontwikkeld door de “Joint Steering Committee for the Development of RDA”.
Meer informatie over RDA.
AACR
AACR, of de Anglo American Cataloguing Rules, is de standaard voor titelbeschrijving in Angelsaksische landen en daardoor de meest toegepaste catalogiseerregelgeving. De eerste versie is verschenen in 1967. Versie 2 (AACR2) verscheen in 1978 met herzieningen in 1988 (vanaf dan in beheer van de Joint Steering Committee), 1998 en 2002. De standaard is het resultaat van internationale samenwerking tussen Canada, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Versie 3 van AACR, wordt de internationale catalogiseerstandaard, en verschijnt in 2010 onder de nieuwe naam RDA.
Meer informatie over AACR2.
API
API, of een Application Programming Interface, is de softwarelaag die ervoor zorgt dat verschillende software-omgevingen met elkaar kunnen communiceren. Een API definieert hoe er toegang kan verkregen worden tot een software-omgeving om (extra) functies te bouwen in een andere omgeving. Door een API is het mogelijk om gegevens aan te spreken en zo bijvoorbeeld een zoek- en/of presentatie-omgeving te bouwen op een databank.
De code om gegevens van een databank of website te integreren op een andere website is één van de essenties van web2.0. Een API is benaderbaar via methoden als SOAP, RSS, of XML/RPC. Het formaat dat teruggestuurd wordt kan bijvoorbeeld XML of JSON zijn.
Door publieke API’s op het web is het mogelijk om nieuwe webpagina’s te ontwikkelen die gegevens van diverse webbronnen combineren in een mashup.
DOI
DOI, of de Digital Object Identifier is een systeem voor het identificeren van content in een digitale omgeving. Digitale documenten of objecten kunnen in de loop van de tijd veranderen van inhoud of van plaats. Omdat de DOI-naam ongewijzigd blijft kan een object blijvend geïdentificeerd worden.
Het DOI-systeem wordt beheerd door de Internation DOI Founation (IDF). DOI-namen volgen een vaste semantische syntax die vastgelegd is in de NISO-standaard Z39.84-2005.
Een voorbeeld van een DOI is de identifier “doi:10.1000/186” voor de digitale versie van het DOI-handboek.
Meer informatie over DOI.
Ontologie
Ontologie, of ontology, is in oorsprong een Grieks begrip dat staat voor de “zijnsleer”. In de informatiewetenschap staat een ontologie voor de weergave van een set van concepten in een (kennis)domein. In een ontologie worden definities van concepten en relaties tussen concepten vastgelegd. Ontologieën worden ingezet om machines kennis bij te brengen. Ontologieën vervullen in deze rol een basis voor de semantische logica waarmee het web 3.0 concepten en hun betekenissen (her)kent en via semantische linken een betekenisvolle connectie tussen ideeën mogelijk maakt. Een ontologie kan gezien worden als een taxonomie + thesaurus + woordenboek. De basisingrediënten van een ontologie zijn:
- classes: classes of concepten uit een kennisdomein
- relationships: relationships geven de aard van verwantschap -tussen concepten of classes- weer
- properties: propterties, eigenschappen of attributen zijn het geheel van de kenmerken van een class of concept
Een concept kan over verschillende kennisdomeinen heen een andere betekenis, of andere gerelateerde concepten, hebben. Daarom is een ontologie typisch een conceptuele weergave van betekenissen binnen een bepaald kennisdomein. Ontologieën waarin algemene concepten, los van een specifiek kennisdomein, omschreven zijn, worden een foundation ontology, upper ontology of top level ontology genoemd. De Web Ontology Language (OWL) is een W3C-standaard voor het definiëren van Webontologieën. Bibliotheken die traditioneel de rol vervullen van classificeren en ordenen van informatie kunnen met de creatie en onderhoud van ontologieën een rol spelen in het semantische web.